Kist veya lipom şüphesiyle ne zaman başvurabilirsiniz?
Cilt altında uzun süredir duran veya yeni fark edilen bir şişlik için başvurabilirsiniz. Hastaların bir kısmı bu oluşumları “yağ bezesi”, “beze”, “kist” veya yalnızca “şişlik” olarak tarif eder.
Başvuru nedenleri arasında:
- oluşumun büyümesi,
- baskı veya sürtünmeyle rahatsızlık vermesi,
- tekrarlayan kızarıklık veya hassasiyet,
- daha önce boşaltılmış bir kistin yeniden dolması,
- daha önce çıkarılmış bölgede tekrar şişlik oluşması,
- kozmetik rahatsızlık,
- oluşumun gerçekten kist veya lipom olup olmadığından emin olunamaması
yer alabilir.
Buradaki ilk amaç hemen işlem kararı vermek değil, oluşumun hangi klinik yola ait olduğunu belirlemektir.
İlk muayenede neye bakıyorum?
Muayenede yalnızca kitlenin boyutuna bakmıyorum. Yerleşimi, derinliği, hareketliliği, ciltle ilişkisi ve kıvamı işlem kararını değiştirebilir.
Ayrıca:
- ne zamandır bulunduğu,
- büyüyüp büyümediği,
- ağrı veya hassasiyet olup olmadığı,
- daha önce kızarıp akıntı yapıp yapmadığı,
- daha önce iğneyle boşaltılıp boşaltılmadığı,
- daha önce cerrahi işlem uygulanıp uygulanmadığı,
- aynı bölgede tekrar edip etmediği
önemlidir.
Muayene tipik, yüzeyel bir kist veya lipomla uyumluysa çıkarma işlemi planlanabilir. Tanı veya derinlik konusunda belirsizlik varsa önce bunu azaltmak gerekir.
Ultrason her hastada gerekir mi?
Hayır. Tipik ve yüzeyel görünen her kist veya lipom için rutin ultrason istemiyorum.
Ultrason özellikle:
- muayenede tanı yeterince açık değilse,
- kitlenin ne kadar derinde olduğu net değilse,
- boyutu veya çevredeki yapılarla ilişkisi işlem planını değiştirecekse,
- daha önce işlem görmüş ve tekrar etmişse,
- muayene bulguları tipik bir yüzeyel kist veya lipomla tam uyuşmuyorsa
yararlı olabilir.
Burada ultrason işlemin standart parçası değil, klinik kararı netleştiren bir araçtır.
Ultrason sonrasında da belirsizlik devam ediyorsa veya kitle yüzeyel küçük cerrahi sınırlarının dışındaysa daha ileri görüntüleme ya da ilgili uzman değerlendirmesi gerekebilir.
Hangi kitleleri doğrudan çıkarmıyorum?
Bazı kitlelerde ilk adım eksizyon değildir.
Özellikle:
- hızlı veya açıklanamayan biçimde büyüyen,
- yüzeyel cilt altı dokudan daha derinde hissedilen,
- çevre dokulara belirgin şekilde sabit olan,
- beklenenden daha sert veya atipik görünen,
- yeni başlayan ve kalıcı belirgin ağrı yapan,
- üzerinde ülserasyon veya kanama bulunan,
- uyuşma, güç kaybı veya çevredeki sinir ve damarlarla ilişki düşündüren bulgular oluşturan,
- önceki işlem veya tanıyla uyumsuz şekilde tekrarlayan
bir kitlede önce tanısal yolun doğru kurulması gerekir.
Bu özelliklerin bulunması kitlenin kötü huylu olduğu anlamına gelmez. Ancak böyle bir oluşum rutin bir “yağ bezesi çıkarma” işlemi gibi ele alınmamalıdır. İlk adım uygun görüntüleme ve gerektiğinde yumuşak doku kitleleri konusunda deneyimli bir merkezde değerlendirmedir.
Kist veya lipom çıkarılması nasıl planlanır?
Kist ve lipom aynı yapı değildir; bu nedenle cerrahi planlamaları da tamamen aynı değildir.
Kistlerde
Epidermoid veya pilar kistlerde yalnızca içeriğin boşaltılması kalıcı tedavi sağlamayabilir. Uygun bir eksizyonda amaç, mümkün olduğunca kist duvarını da birlikte çıkarmaktır.
Daha önce iltihaplanmış, patlamış veya boşaltılmış kistlerde doku planları değişmiş olabilir. Bu durum işlemi ve kesi planını etkileyebilir.
Lipomlarda
Lipomlarda plan lezyonun boyutuna, derinliğine ve anatomik yerleşimine göre yapılır. Amaç çevre dokuları koruyarak kitlenin uygun cerrahi planda tamamen çıkarılmasıdır.
İşlem nerede ve hangi anesteziyle yapılır?
Küçük, yüzeyel ve klinik olarak uygun kist veya lipomların önemli bir bölümü lokal anestezi altında çıkarılabilir.
İşlemin klinik odasında mı, minor prosedür ortamında mı veya farklı bir cerrahi ortamda mı yapılacağı;
- kitlenin boyutuna,
- derinliğine,
- bulunduğu anatomik bölgeye,
- çevresindeki önemli yapılara,
- beklenen kesi ve kapanış gereksinimine
göre değişebilir.
Bu nedenle her kist ve lipom için aynı anestezi ve aynı ortam planı kullanılmaz.
Kesi ve skar nasıl planlanır?
Kistin veya lipomun çıkarılması kadar, sonrasında oluşacak yaranın nasıl kapatılacağı da planın parçasıdır.
Kesi planında:
- oluşumun yeri ve boyutu,
- deri gerilim çizgileri,
- kitlenin çıkarılmasından sonra oluşacak boşluk,
- kapanış yönü,
- bulunduğu bölgenin estetik önemi
dikkate alınır.
Özellikle yüz, boyun veya görünür bölgelerde kesi yerinin ve yönünün planlanması önem kazanır.
Amaç yalnızca kitlenin çıkarılması değil, güvenli eksizyonla mümkün olan en düzenli kapanışı birlikte planlamaktır.
Her cerrahi kesinin bir iz bırakma potansiyeli vardır. İzin zaman içindeki görünümü ise bölgeye, yara gerilimine ve kişinin iyileşme özelliklerine bağlıdır.
İltihaplı bir kist aynı gün çıkarılır mı?
Her zaman değil.
Aktif olarak belirgin kızarık, hassas veya iltihaplı bir kistte kist duvarını sağlam biçimde ayırmak daha zor olabilir. Bu nedenle bazı hastalarda akut tablo önce kontrol edilir ve tam eksizyon daha uygun bir zamana planlanır.
Apse gelişmişse önce drenaj gibi bir işlem gerekebilir.
Ateş, çevreye yayılan kızarıklık veya hızla kötüleşen ağrı ve şişlik varsa rutin işlem randevusunu beklemek yerine tıbbi değerlendirme geciktirilmemelidir.
Çıkarılan materyal patolojiye gönderilir mi?
Her klinik olarak tipik kist veya lipomu rutin olarak patolojiye göndermeyi zorunlu tutmuyorum.
Tipik, iyi huylu görünümlü ve alarm özelliği taşımayan olgularda seçici davranıyorum. Atipik görünüm, beklenmeyen büyüme, derinlik, nüks veya işlem sırasında beklenmeyen bir bulgu olduğunda patolojik inceleme eşiğim düşer.
Hasta isterse düşük riskli görünen materyali de patolojiye gönderiyorum.
Patoloji kararındaki yaklaşımı ve hangi özelliklerin bu kararı değiştirdiğini Bilgi Merkezi yazısında daha ayrıntılı anlattım.
İşlemden sonra ne olur?
Takip planı işlemin yapıldığı bölgeye, kitlenin boyutuna ve yaranın nasıl kapatıldığına göre değişir.
İşlem sonrasında genellikle:
- yara ve pansuman bakımı,
- bölgeyi zorlayacak hareketlerin sınırlandırılması,
- gerekirse dikiş kontrolü veya alınması,
- patoloji yapılmışsa sonucun değerlendirilmesi
planlanır.
Dikiş alma zamanı veya günlük aktiviteye dönüş süresi her bölgede aynı değildir. Bu nedenle kesin bir gün vermek yerine işlem sonrasında kişiye özel takip planı oluşturulur.
Beklenmeyen şekilde artan ağrı, kızarıklık, şişlik, akıntı veya yaranın açılması gelişirse planlanan kontrolü beklemeden klinikle telefon veya WhatsApp üzerinden iletişime geçilmelidir.
Muayeneden sonra nasıl bir planla ayrılırsınız?
Muayenenin sonunda amaç yalnızca “kist” veya “lipom” adını koymak değildir. Sonraki adımın ne olduğunu netleştirmektir.
Muayene sonrasında genel olarak şu yollardan biri belirlenir:
- İzlem yeterlidir.
- Ultrason veya başka bir inceleme gerekir.
- Lokal anestezi altında planlı eksizyon uygundur.
- Aktif inflamasyon veya enfeksiyon önce kontrol edilmelidir.
- Oluşum basit yüzeyel kist/lipom yolunun dışındadır ve başka bir değerlendirme gerekir.
Böylece işlem gerekip gerekmediği kadar, işlemin ne zaman, hangi ortamda ve hangi planla yapılacağı da baştan belirlenmiş olur.